Het belang van bomen

Bomen. Ze zijn er al meer dan 300 miljoen jaren en zullen nog vele jaren doorgroeien. Het zijn misschien wel de meest complexe en succesvolle planten op aarde. Wij kunnen niet zonder de bomen. De bomen wel zonder ons.

Vandaag de dag bedekken bomen ongeveer 40 procent van de aarde. Er zijn ongeveer 80.000 verschillende soorten.

indexDe variatie in lengte en voor komen is heel groot. Boven de poolcirkel groeien de kleine kruidwilg en de dwergberk. De kruidwilg is de kleinste verhoute plant van 1 à 6 centimeter en de dwergberk de kleinste boom van een metertje hoog. De Redwoods, aan de kust van Californië in de Verenigde Staten, kunnen gigantisch lang worden. Ruim 110 meter hoog en 8 meter breed en soms het dubbele.

Bomen leven langer dan ieder ander organisme. De oudste boom in Leiden is de Goudenregen in de Hortus botanicus, rechts van de ingang. Deze boom wordt in 1601 al genoemd in een inventaris die Pieter Pauw heeft gemaakt. En wederom in Californië staan de oudste bomen. De Bristlecone naaldboom kan meer dan 4500 jaar oud worden.

Je kunt bomen ook hoog in de bergen tegen komen. De boomgrens in de Alpen ligt tussen de 1800 en 2200 meter. En in Papua Nieuw-Guinea groeien bomen net onder de vierduizend meter. En ze groeien onder zeeniveau, zoals in het Merenwijkpark.

IMG_8170 kopie

Belang van bomen
Bomen zijn essentieel voor het leven. Op ecologisch, economisch en sociaal gebied.

  • Ecologisch. Ze verminderen de vervuiling door koolmonoxide uit de lucht om te zetten in zuurstof. Een gebied met bomen van een halve ha. produceert genoeg zuurstof om 18 mensen in leven te houden. Bomen en bossen reguleren de afvoer van regenwater, kunnen overstromingen tegen gaan en zorgen voor vocht in de lucht. Ze hebben dus effect op het klimaat en zorgen voor schaduw en koelte tijdens hete periodes.
  • Economisch. Op vele manieren hebben bomen economische waarde. Als brandstof, als leverancier van fruit en kurk, als grondstof in de houtindustrie, van papier tot meubels. En dit levert weer werkgelegenheid.
  • Sociaal. In het huidige drukke en gejaagde leven is het erg belangrijk dat mensen zich kunnen terugtrekken in bossen en parken. Voor ontspanning, sporten en educatie. In de wetenschap stapelen de bewijzen zich op dat groen belangrijk is voor de mens. Patiënten in ziekenhuizen genezen bijvoorbeeld beter met zicht op bomen en groen.

Kortom genoeg redenen om zuinig op bomen te zijn, maar helaas is dat niet het geval. Er verdwijnt per minuut ongeveer 40 hectare boomoppervlak in de wereld.

Belangrijke onderdelen van de boom
Bomen onderscheiden zich van andere planten. De boom heeft een houten stam, takken en wortels die ieder jaar weer groeien.

IMG_8110 kopie 2Wortels
In eerste instantie belangrijk als een soort anker. Het houdt de boom stevig vast op z’n plek. Ongeveer 60 procent bestaat uit de stam. De rest is gelijkt verdeelt over de takken en de wortels. Als er niet genoeg wortels zijn dan krijgt de boom niet genoeg water en zullen de takken sterven. Wortels groeien niet heel erg diep, hooguit 3 meter in de grond. De toplaag van de bodem is meestal rijk aan organisch materiaal, mineralen en vocht. De wortels hebben water nodig om te overleven, maar het kan ook weer niet te nat staan. Uitzonderingen zoals de mangrove boom en moerascypres daargelaten.

IMG_8066 kopieStam en de schors
De voornaamste taak van de stam is om de bladeren zo hoog mogelijk te brengen. Zo zijn ze verzekerd van licht. Zonder licht gaat de boom dood. De schors verschilt per type boom. Het is leuk en interessant om een schors eens aan te raken. Voel het verschil eens tussen een eikenboom en een watercypres. De bark kan ook gebruikt worden voor de kurk in de wijnflessen. De schors kan ons ook voedsel geven zoals kaneel.

Bladeren en naalden
Al zijn ze nogal verschillend, de functie is hetzelfde. Hiermee kunnen ze zuurstof produceren. De bladeren hebben verschillende vormen en in de herfst vallen ze van de bomen af. Bladeren met gelopde rand, zoals de zomereik. Met een gave rand zoals de beuk. Met samengestelde bladeren zoals de paardenkastanje.
Op de grond verteren ze en vormt zich een humus laag. Een rijke voedingsbodem voor de boom zelf en andere levende schepsels. Naaldbomen behouden hun naalden ook in de winter op een enkele uitzondering na zoals de watercypres in het Merenwijkpark. Zie rechts van de hoofdingang waar er drie bij het water staan.

DSC09541_eikenblad_met-zaadjes_mwpk kopieBloemen
De sexorganen van de boom. Met behulp van wind, vogels, vleermuizen en insecten worden de pollen naar de verschillende bloemen vervoerd van hun eigen boom of een andere boom van de zelfde soort. Sommige bloemen hebben een sterke geur en of kleur die weer vogels, bats en insecten aantrekken.

Zaden
Zaden zijn de volgende generatie van de boom en komen in verschillende vormen voor. Van zeer licht en klein zoals de zaden van de els of groter zoals de zaden van de Gingko biloba ofwel de Japanse notenboom. Er staat een reusachtig exemplaar in de Hortus naturales Leiden.

Waarom zijn bomen zo succesvol. Bomen zijn erg competitief. Ze gaan altijd achter licht aan en groeien boven alles uit. De stam houdt de takken vast die boven alles uitsteken. Op die manier vangen de bladeren en naalden licht.

Geschiedenis van onze bossen
De bosvegetatie die we kennen zoals het nu is stamt van na de laatste Weichsel-ijstijd zo’n tienduizend jaar geleden. In de hoger gelegen gebieden in Nederland waren dat voornamelijk eerst berkenbossen en daarna dennenbossen.
Door de stijging van de temperatuur traden er veranderingen op in het plantendek. Overigens was het gebied waar Merenwijk nu is, zo’n 6000 jaar geleden niets anders dan een delta wat ook permanent onderstroomde vanuit de zee. Een soort waddengebied, waar sporen van mensen uit 2000 jaar v.Chr. gevonden zijn. Mensen vestigden zich op de strandwallen die zich begonnen te vormen en waar ook langzamerhand bomengroei zich ontwikkelde. Allereerst de hazelaar en al snel volgde de berk en dennenbomen die weer ruimte gaven aan de loofbomen als eik, iep, linde en els.

Vanaf die tijd was de invloed van de mens op de bomen en de bossen zeer bepalend. Hout werd gebruikt voor gereedschap, brandstof en bouwmateriaal. Vooral nadat de mens zich blijvend ging vestigen had dat een groot gevolg voor de bossen. Grote delen werden omgehakt voor met name landbouw en veeteelt. Honderd jaar geleden verdween het laatste stuk oerbos van 8000 jaar oud, het Beekbergerbos.

Heden ten dage proberen we bomen weer zoveel mogelijk te planten. Bij de aanleg van het Merenwijk werd er ook besloten om tegelijkertijd het park aan te leggen. De bomen uit het park zullen dan ook niet ouder zijn dan rond de 50 jaar. Laten we er zuinig op zijn.

Om met Chief Seattle te spreken:
“We hebben de aarde niet geërfd van onze ouders, we lenen het van onze kinderen.”

Ron

Bronnen:
Trees of the Americas. Published 2005
http://www.bomenbieb.nl/
De natuuratlas 1983

Advertenties